ایمنی کودکان و نوجوانان در فضای آنلاین

این روزها کودکان و نوجوانان برای تماشای انیمیشن، ارتباط با دوستان و بازی‌های آنلاین به اینترنت نیاز دارند. علاوه بر این، یادگیری و انجام تکالیف مدرسه بیش از پیش به اینترنت و ابزارهای دیجیتال وابسته شده و این وابستگی روز به روز بیشتر می‌شود. از آنجایی که بچه‌ها در سن مدرسه،‌ استقلال بیشتری پیدا می‌کنند و احتمال بیشتری وجود دارد که بدون نظارت پدرومادر از فضای آنلاین استفاده کنند، خطرهای این فضا نیز برای آنان بیشتر از بچه‌هایی است که هنوز به سن مدرسه‌رفتن نرسیده‌اند. آگاهی پدر و مادر از اقدام‌های احتیاطی درباره‌ی ایمنی اینترنت، به آن‌ها کمک می‌کند تا از فرزندشان در برابر محتواهای نامناسب و فعالیت‌های مضر محافظت کنند و فضایی فراهم آورند تا فرزندانشان از ظرفیت‌ها و امکانات این محیط برای یادگیری، جست‌و‌جو، رشد فکری، خلاقیت و برقراری ارتباط سالم استفاده کنند. 

 

خطرهای فضای آنلاین برای کودکان و نوجوانان

خطرهای محتوایی

 این دسته از مخاطرات شامل مطالبی است که اگر کودک و نوجوان ما به‌طور تصادفی با آن‌ها برخورد کند، ممکن است دچار نگرانی یا انزجار شود؛ مثل محتواهای جنسی و پورنوگرافی، تصاویر آزار حیوانات و تصاویر خشونت‌بار و الفاظ رکیک.

خطرهای ارتباطی

ممکن است بچه‌ها در فضای آنلاین با افراد غریبه ارتباط برقرار کنند. گاهی این افراد بزرگسالانی هستند که خود را کودک یا نوجوان معرفی می‌کنند. در مواردی مشاهده شده که کودک متقاعد می‌شود اطلاعات شخصی خود را با افراد غریبه به اشتراک بگذارد یا با شخصی که در فضای گفت‌وگوی اینترنتی با او آشنا شده، ملاقات حضوری داشته باشد. چنین اتفاق‌هایی ممکن است کودکان و نوجوانان را در معرض مسائلی مانند آزار و اذیت اینترنتی و باج‌گیری قرار دهد.

خطرهای فنی

ممکن است کودک به دلیل ناآشنایی با رایانه و کارکردهای دستگاه‌های دیجیتال به ابزار و اطلاعات موجود در دستگاه‌ها آسیب برساند، فایل‌های مهمی را حذف کند یا خرید تصادفی انجام دهد. ممکن است روی دکمه‌ای کلیک کند که به کسب‌وکارها اجازه می‌دهد تبلیغات نامناسبی برای او ارسال کنند یا به داده‌های شخصی و خانوادگی او دسترسی پیدا کنند. حتی ممکن است بچه‌ها از بازی آنلاین، اپلیکیشن یا دستگاهی استفاده کنند که امنیت ضعیفی دارد و آن‌ها را در معرض کلاهبرداری قرار می‌دهد.

این‌ها فقط تعدادی از خطر‌هایی است که کودکان و نوجوانان را در محیط اینترنت تهدید می‌کند. 

چگونه از کودکان در برابر خطرهای فضای آنلاین محافظت کنیم؟

پدرومادرها می‌توانند برای کمک به فرزند خود جهت ایمن‌ماندن او در محیط آنلاین، از راهبردهایی استفاده کنند که در این بخش به تعدادی از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

• فضای گفت‌وگو را باز نگه دارید.

گفت‌وگو با فرزندانتان و تبدیل آن به بخشی از گپ‌و‌گفت‌های روزمره بهترین ابزار برای کمک به امنیت آن‌ها در فضای آنلاین است. این رویکرد به‌مرور موجب خواهد شد فرزندتان در صورت بروز احساس ناامنی در فضای اینترنت به احتمال زیاد به سراغ شما بیاید.

 اگر فرزندتان زمانی را صرف فضای آنلاین و بازی‌های دیجیتال می‌کند، شما هم مشارکت کنید و بخشی از روابط خانوادگی خود را به همراهی با او برای اشتراک‌گذاری مطالب و بازی‌ها اختصاص دهید یا درباره‌ی اپلیکیشن‌ها، بازی‌ها و وب‌سایت‌های که به آن‌ها علاقه دارید، با هم صحبت کنید. 

به فرزندتان اجازه دهید از تجربیات خود در فضای آنلاین برایتان بگوید. فرزند شما باید اطمینان داشته باشد که در صورت بروز مشکل یا احساس ناراحتی و ناامنی می‌تواند بدون ترس از قضاوت، سرزنش و تنبیه به شما مراجعه کند. به فرزندتان اطمینان دهید که همیشه می‌تواند مشکلاتش را، هر چه که باشد، با شما در میان بگذارد. برای مثال بگویید: «گاهی اوقات مردم مطالب بی‌ادبانه، دلهره‌آور یا خشونت‌آمیزی را در اینترنت منتشر می‌کنند که ممکن است تو را ناراحت کند. اگر چیزی دیدی که باعث ناراحتی‌ات شد، می‌توانی به من بگویی تا با هم درباره‌اش حرف بزنیم.»

 یکی از دلایلی که بچه‌ها مشکلات فضای آنلاین را با پدر و مادرشان در میان نمی‌گذارند، نگرانی آن‌ها از قطع‌شدن دسترسی به اینترنت است. بنابراین تا حد امکان سعی کنید در صورت بروز مشکل و ناامنی، برای مراقبت از فرزندتان از این روش استفاده نکنید.

اعتماد بین شما و فرزندتان به حفظ امنیت او در فضای آنلاین کمک می‌کند. گفت‌و‌گوهای همراه با آرامش درباره‌ی استفاده از اینترنت این احساس را به فرزندتان می‌دهد که شما به مسئولیت‌پذیری او اعتماد دارید. در این صورت احتمال بیشتری وجود دارد که درباره‌ی کارهایی که به صورت آنلاین انجام می‌دهد با شما صحبت کند و محتواها و مخاطبانی را که باعث نگرانی‌اش می‌شوند با شما در میان بگذارد.

اگر متوجه شدید که رفتار و خلق و خوی فرزندتان تغییر کرده، در این باره با او صحبت کنید. اگر نگرانید، به دنبال کمک حرفه‌ای باشید و به مشاور مراجعه کنید.

• قانون بگذارید و محدودیت‌ تعیین کنید.

می‌توانید برای استفاده‌ی فرزندتان از دستگاه‌های دیجیتال و دسترسی او به اینترنت، قوانین و محدودیت‌هایی را متناسب با سن او و در قالب توافق‌نامه‌‌ی خانوادگی تنظیم کنید. البته بهتر است این توافق‌نامه با همراهی فرزندتان تهیه شود و از او بخواهید پیشنهادهایش را مطرح کند. با او درباره‌ی علایق و نیازهایش در محیط آنلاین گفت‌وگو کنید. در حین گفت‌وگو سعی کنید خطرهای فضای آنلاین را برای او بازگو کنید. این توافق‌نامه می‌تواند شامل مجموعه‌ای از قوانین درباره‌ی چگونگی استفاده از دستگاه‌هایی مانند تلفن‌ هوشمند، تبلت، رایانه، تلویزیون و کنسول بازی در خانه باشد که تمام اعضای خانواده با آن موافقت کرده‌اند و آن را امضا می‌کنند. مثلاً نوع وب‌سایت‌هایی که فرزندتان می‌تواند بازدید کند، ساعت‌هایی که صرف فعالیت‌های آنلاین می‌کند و رفتارهای ایمن و سالم در اینترنت، مواردی هستند که می‌توانید در توافق‌نامه‌ ذکر کنید. بهتر است پیامدهای قانون‌شکنی‌ها نیز در قرارداد شما روشن باشد. به خاطر داشته باشید زمانی این روش اثربخش‌تر خواهد بود که شما نیز در جایگاه پدر و مادر برای استفاده‌ از ابزارهای دیجیتال محدودیت‌هایی را در نظر بگیرید و به آن پای‌بند باشید. برای آگاهی بیشتر در این زمینه می‌توانید به مقاله‌ی چگونه الگوی مناسبی برای عادت‌های دیجیتال فرزندمان باشیم؟ مراجعه کنید.

• از ابزارهای نظارت پدرومادر استفاده کنید.

ابزارهای نظارت و کنترل Parental Controls نرم‌افزارها و تنظیماتی هستند که در بیشتر دستگاه‌ها برای محافظت از کودکان وجود دارند و به شما امکان می‌دهند بر آنچه فرزندتان به صورت آنلاین می‌بیند و انجام می‌دهد، نظارت یا آن را محدود کنید. با استفاده از این ابزارها می‌توانید تنظیمات حریم خصوصی، جست‌وجوی ایمن در اینترنت و دسترسی به وب‌سایت‌ها و بازی‌ها را مدیریت کنید. در مقاله‌های دیگری به‌طور مفصل به بررسی این ابزارها پرداخته‌ایم. البته این امکانات به‌تنهایی نمی‌تواند ایمنی کامل کودکان را تضمین کند و فرزند شما همچنان ممکن است در معرض خطر‌های محیط آنلاین باشد، بنابراین سواد دیجیتال پدر و مادر و استفاده از سایر راهبردها نیز ضروری است. توجه داشته باشید که بهتر است از برنامه‌های نظارتی به‌شکل مخفیانه استفاده نکنید و فرزندتان را در جریان به کارگیری این ابزارها قرار دهید. 

• با اطلاع از منابع موجود، برنامه‌ها و محتواهای مناسب را انتخاب کنید.

امروزه به دلیل تنوع محتواهایی که تولید و در فضای آنلاین منتشر می‌شود، انتخاب محتوای مناسب کار دشواری است، اما منابعی وجود دارد که به ما کمک می‌کند تا از میان انبوه بازی‌ها، وب‌سایت‌ها و برنامه‌های تلویزیونی انتخاب بهتری داشته باشیم. یکی از این منابع وب‌سایت Common Sense Media  است که فیلم‌ها، برنامه‌های تلویزیونی، انیمیشن‌ها، بازی‌ها و کتاب‌ها را بررسی و رتبه‌بندی می‌کند تا خانواده‌ها بتوانند با اطمینان خاطر بیشتری برای فرزندان خود محتوا انتخاب کنند. پدران و مادران، معلمان و تسهیلگران کودک می‌توانند با جست‌وجوی برنامه یا بازی در این وب‌سایت، به اطلاعات خوبی دست پیدا کنند.

• همراه با کودک خود آنلاین شوید.

همراهی با فرزندتان در فضای آنلاین به شما این فرصت را می‌دهد که برنامه‌ها، بازی‌ها یا ویدیوهایی را که فرزندتان از آن‌ها استفاده می‌کند ببینید و به او کمک کنید که استفاده‌ی مفیدتری از اینترنت داشته باشد. می‌توانید در این حین تجربه‌هایتان را با فرزندتان به اشتراک بگذارید و محتواهای در دسترس او را بررسی کنید. یکی از راه‌های انجام این کار، طرح پرسش‌هایی است که علاقه‌ی شما را به کاری که فرزندتان انجام می‌دهد نشان دهد. مثلاً می‌توانید به فرزندتان بگویید: «این بازی جالب به نظر می‌رسه. می‌شه به من هم یاد بدی که بازی کنم؟»

علاوه بر این، می‌توانید وب‌سایت‌های سرگرم‌کننده، جالب و آموزشی را به فرزندتان نشان دهید یا با استفاده از کلمات مناسب برای جست‌وجو به او کمک کنید تا اطلاعاتی را که نیاز دارد پیدا کند. به عنوان مثال اگر یکی از پژوهش‌های مدرسه‌ی او قرار است درباره‌ی زندگی مردم ایران در گذشته باشد، می‌توانید به او کمک کنید که به جای عبارت «زندگی مردم ایران در گذشته» از عبارت دقیق‌تری مانند «زندگی مردم ایران در دهه‌ی 20 شمسی» استفاده کند. 

اگر زمانی که با هم آنلاین هستید، با تبلیغات مواجه شدید، فرصت خوبی است که کلیک‌نکردن روی آن‌ها را به فرزندتان گوشزد کنید. می‌توانید توضیح دهید که این تبلیغات ممکن است وب‌سایت‌هایی با تصاویر ناخوشایند یا وب‌سایت‌های کلاهبرداری را باز کند. همچنین در هنگام همراهی با کودک می‌توانید به او نشان دهید که همه‌ی اطلاعات موجود در اینترنت درست یا مفید نیست و برخی از اطلاعات و اخباری که منتشر می‌شود جعلی و نامعتبر است. تشویق فرزندتان به پرسش درباره‌ی چیزهایی که در اینترنت پیدا می‌کند به او کمک می‌کند تشخیص دهد که یک وب‌سایت اطلاعات با‌کیفیت و خوبی دارد یا خیر. 

به مرور که فرزندتان بزرگتر شد و استقلال بیشتری پیدا کرد، راهبردهای خود درباره‌ی ایجاد امنیت در استفاده‌ از اینترنت را مرور کنید و آن‌ها را بر اساس وضعیت جدید تغییر دهید.