حیوان‌آزاری در کودکان

حتماً تابه‌حال بچه‌هایی را دیده‌اید که در خیابان به سمت پرنده‌ها سنگ پرتاب می‌کنند، حشرات را می‌کُشند، روی گربه‌ها آب می‌ریزند یا موجودات کوچک دیگر را شکنجه می‌دهند. این رفتارها مصداق‌ بارزی از حیوان‌آزاری‌ است و و رفتاری که عمداً باعث درد، رنج، ناراحتی و در موارد شدیدتر موجب مرگ حیوانات ‌شود، از نظر اجتماعی نپذیرفتنی و ناهنجار به حساب می‌آید.

به گفته‌ی پژوهشگران، خشونت کودک علیه حیوانات اغلب نشان‌دهنده‌ی‌ نوعی خصومت و پرخاشگری(برای مطالعه بیشتر به مقاله علت پرخاشگری کودکان مراجعه کنید.) به شخص یا موضوع دیگری است که از بی‌توجهی به کودک، غفلت از او یا سوء‌استفاده‌ی دیگران از کودک ناشی می‌شود. بنابراین، ظلم به حیوانات علاوه بر اینکه باعث می‌شود موجود زنده‌ای احساس درد و ترس را تجربه کند، ممکن است نشان‌دهنده‌ی این باشد که خود کودک نیز در خطر جدی است و احتمال دارد به برخی از اختلالات یا مشکلات روانی مبتلا باشد.

 

علت حیوان‌آزاری کودکان چیست؟

به‌طور کلی این رفتار در کودکانی گزارش شده که با مشکلات کنترل تکانه و تنظیم هیجانی دست‌و‌پنجه نرم می‌کنند و یا به اختلالات رفتاری مانند نقص توجه و بیش‌فعالی، اختلال نافرمانی مقابله‌جویانه و یا افسردگی دچارند. شما می‌توانید برای مطالعه بیشتر به مقاله ما با عنوان علت افسردگی کودکان مراجعه کنید.

بر اساس آمارِ شیوع این اختلالات، به نظر می‌رسد که حیوان‌آزاری در کودکان رفتاری نامعمول نیست و در برخی از کودکان و نوجوانان، و در پسران بیشتر از دختران، دیده می‌شود، اما ظلم به حیوانات هم مانند هر خشونت دیگری هرگز نباید مرحله‌ای عادی از دوران رشد محسوب شود.

 این رفتار ممکن است در کودکانی هم دیده ‌شود که در مدرسه با عنوان قلدر شناخته می‌شوند و ممکن است سابقه‌ی فرار از مدرسه، خرابکاری و سایر رفتارهای ضد اجتماعی را نیز داشته باشند. 

پرخاشگری با حیوانات و افراد، یکی از ملاک‌های تشخیصی مهم ابتلا به «اختلال سلوک» هم هست که دسته‌ای از اختلالات هیجانی رفتاری به شمار می‌آید و شامل رفتارهای پرخاشگرانه و مخرب، نقض حقوق دیگران، آسیب‌رساندن به افراد یا حیوانات و تخلف جدی از مقررات است. این اختلال هم ممکن است در دوره‌ی کودکی و پیش از ده‌سالگی بروز کند و هم احتمال دارد از دوره‌ی نوجوانی آغاز شود. از ملاک‎‌های تأییدکننده‌ی این اختلال، می‌توانیم به نداشتن احساس پشیمانی یا احساس گناه یا نوعی سنگدلی و کمبود همدلی اشاره کنیم. 

وقتی کودک یا نوجوانی با حیوانات نامهربان است، باید دلایل آن را پیدا کنید تا بتوانید رفتار او را اصلاح کنید.

 این دلایل ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• نداشتن آگاهی کافی و برخوردارنبودن از آموزش در این زمینه: شاید کودک صرفاً از سر کنجکاوی یا میل ذاتی به اکتشاف، حیوانات را آزار می‌دهد و نمی‌داند که کارش اشتباه است و احتمال دارد به حیوان آسیب جدی برساند. خیلی از اوقات کودکان با اینکه قصد آزار ندارند و می‌خواهند به حیوان محبت نشان دهند، چون نمی‌توانند حرکاتشان را کنترل کنند، ممکن است برخورد خوبی با حیوان نداشته باشند، بنابراین به کمک و آموزش نیاز دارند. 
• ناتوانی در بیان احساسات یا تلاش برای جلب توجه: برخی از کودکان خردسال که نمی‌توانند احساساتشان را بیان کنند، ممکن است آن را به‌شکل خشم و خشونت‌ با حیوانات ابراز کنند. این رفتار بیشتر در کودکانی رایج است که خودشان نوعی خشونت را تجربه کرده یا شاهد آن بوده‌اند.
• تقلید: الگوبرداری از رفتارهای خشونت‌آمیز اطرفیان و بزرگسالان یا دیدن رفتارهای خشونت‌آمیز در فیلم‌ها و بازی‌های کامپیوتری نامناسب، ممکن است باعث بروز رفتار حیوان‌آزاری در کودکان شود.
• تجربه‌ی سوء‌استفاده‌ی دیگران: پژوهش‌های متعددی نشان می‌دهد معمولاً کودکانی که با حیوانات بدرفتاری می‌کنند، تجربه‌ی آزار از سوی دیگران را داشته‌اند و یا به‌نوعی شاهد آن بوده‌اند.

 

چه زمانی باید نگران حیوان آزاری کودکان باشید؟

هر رفتار خشونت‌آمیز کودک با حیوانات، لزوماً نشانه‌ی این نیست که او قرار است در آینده به شخصیتی بی‌رحم، آزارگر یا ضداجتماعی تبدیل شود، اما این علامت هشدار مهمی است که به بررسی و پیگیری نیاز دارد. بنابراین، پیش از هر اقدامی خوب است که فرزندتان را قضاوت نکنید و در عین حال سعی کنید به او آموزش دهید که چطور با حیوانات رفتار کند؛ به‌خصوص در مورد کودکان خردسالی که کنجکاوی طبیعی آن‌ها برای کشف و به‌دست‌آوردن تجربیات جدید، ممکن است به آزاررساندن به حیوانات منجر ‌شود.  

 رفتارهایی مثل حبس‌ حیوانات در فضای بسته، ضربه‌زدن به حیوان یا لذت‌بردن از تماشای حیوانی که در حال تحمل درد است، همگی نشانه‌‌های مهم و زنگ خطرهایی هستند که به مداخله‌ی حرفه‌ای متخصص نیاز دارند؛ به‌ویژه زمانی که کودک از نظر سنی و بلوغ شناختی در مرحله‌ای باشد که تشخیص دهد کارش اشتباه است، اما آن را مکرر انجام ‌دهد و به نظر برسد که هیچ‌گونه احساس همدلی‌ ندارد یا از آسیب‌رساندن لذت می‌برد.

 

حیوان‌آزاری در سنین مختلف

حیوان آزاری در کودکان زیر شش سال:

به‌طور کلی، کودکان در سن پیش‌دبستانی به بلوغ شناختی کافی برای درک این موضوع نرسیده‌اند که حیوانات هم احساس دارند و نباید با آن‌ها مثل اسباب‌بازی رفتار کنیم. اغلب کودکان از حدود چهار‌سالگی به‌مرور درک مفاهیم اساسی اخلاقی را آغاز می‌کنند و یاد می‌گیرند که رفتار آن‌ها بر دیگران تأثیر می‌گذارد و باعث خوشحالی یا ناراحتی آن‌ها می‌شود. بنابراین بزرگ‌ترها می‌توانند از همین سنین با بچه‌ها درباره‌ی این موضوع صحبت کنند تا یاد بگیرند با حیوانات مهربان باشند، چراکه حیوانات لایق این مهربانی هستند. البته این موضوع تا حدودی به سن و ویژگی‌های رشدی کودک بستگی دارد، اما به‌طور کلی می‌توانید به‌سادگی برای فرزندتان توضیح دهید که ضربه‌زدن به حیوانات یا بدرفتاری با آن‌ها کار درستی نیست، همان‌طور که کتک‌زدن کودک یا بدرفتاری با او کار نادرستی است. می‌توانید فرزندتان را راهنمایی کنید تا نحوه‌ی برخورد مهربانانه با حیوانات و در آغوش گرفتن و نوازش آن‌ها را یاد بگیرد. 

حیوان آزاری کودکان 7 تا 12 سال:

در این سنین، کودکان از نظر فکری و منطقی متوجه می‌شوند که آزار حیوانات رفتار درستی نیست، بنابراین اگر باز هم این کار را بکنند به دلیل برخوردارنبودن از آموزش یا ناآگاهی نیست و به احتمال زیاد نشانه‌ی وجود اختلال روانی است. همان‌طور که قبلاً اشاره کردیم، تعدادی از پژوهش‌ها، حیوان‌آزاری دوران کودکی را با خشونت خانگی و یا آزار جسمی یا روانی در دوران کودکی مرتبط دانسته‌اند، بنابراین بدرفتاری عمدی با یک حیوان برای کودکی در این سن «عادی» محسوب نمی‌شود. در این شرایط لازم است که از متخصصان روان‌شناسی کودکان کمک بگیرید.

کودکان بزرگ‌تر و نوجوانان:

گاهی اوقات نوجوانان همراه با گروهی از همسالانشان یا در نتیجه‌ی فشارهای آنان، حیوانات را آزار می‌دهند، اما گاهی اوقات ممکن است این کار را برای کاهش کسالت ناشی از افسردگی انجام دهند یا بخواهند به‌نوعی به احساس مدیریت دست پیدا کنند. نوجوانانی که حیوانات را آزار می‌دهند، احتمالاً زمینه‌ی ابتلا به اختلال‌هایی مثل سلوک را دارند و معمولاً رفتارهای ضداجتماعی دیگری مانند سوء‌مصرف مواد نیز در آن‌ها دیده می‌شود. در چنین مواقعی لازم است فوری از متخصص کمک بگیرید. 

 

مقابله با حیوان‌آزاری کودکان

آسیب‌رساندن بی‌قصد‌و‌غرض فرزندتان به حیوانات را می‌توانید به‌سادگی با گفت‌و‌گو و توضیح اصلاح کنید، اما اگر کودکی باعث درد یا رنج حیوانی می‌شود، نباید آن را رفتاری معمولی و طبیعی تلقی کنید. با فرزندتان صحبت کنید تا دریابید رفتارش صرفاً عملی کنجکاوانه و به دلیل حس اکتشاف طبیعی کودکانه بوده یا انگیزه‌ی خاصی داشته و موضوع جدی‌تری در جریان است. زمانی که کودک هیچ حساسیتی به ناراحتی آشکار حیوانات ندارد و رفتار آزاردهنده‌اش را تکرار می‌کند یا از ایجاد درد در حیوان لذت می‌برد، ضروری است که پدرومادر مداخله‌‌‌ کنند.

 اگر تردید دارید که مشکلی اساسی و جدی وجود دارد یا نه، حتماً موضوع را با درمانگر کودک و نوجوان مطرح کنید تا از شدت گرفتن رفتاهاری خشونت‌آمیز فرزندتان در آینده جلوگیری کنید.

 

چگونه می‌توانید رفتار درست با حیوانات را به فرزندتان بیاموزید؟

در موقعیت‌های واقعی به فرزندتان آموزش دهید

کودکان در این زمینه به آموزش نیاز دارند و یکی از ابزارهای قدرتمند ما برای جلوگیری از ظلم به حیوانات آموزش‌دادن است، پس موقعیت‌های واقعی زندگی مثل پارک و گشتن در طبیعت را فرصتی بدانید برای آموزش مهربانی با حیوانات و مراقبت از آن‌ها به فرزندتان. 

احساس شفقت و همدلی فرزندتان را تقویت کنید

با فرزندتان درباره‌ی احساس همدلی صحبت کنید. اگر فرزندتان در لانه‌ی مورچه‌ها آب می‌ریزد، برای او توضیح دهید که این کار باعث می‌شود غذاهایی که مورچه‌ها جمع‌آوری کرده‌اند از بین برود و مورچه‌های کوچک مجبور شوند دوباره با زحمت لانه بسازند. اگر بچه‌ای را دیدید که از سر عشق و محبت بچه‌گربه‌ای را در آغوش گرفته و به شدت فشار می‌دهد، برایش توضیح دهید که حیوان دردش می‌گیرد و ممکن است آسیب ببیند. این توضیحات به‌سادگی از بروز دوباره‌ی رفتار آسیب‌زننده‌ی کودک جلوگیری می‌کند.

 

می‌توانید از کتاب‌هایی با موضوع شناخت حیوانات مثل دانش‌نامه‌ها و اطلس‌های مختلف استفاده کنید تا یادگیری درباره‌ی حیوانات را برای فرزندتان جذاب‌تر کنید.

اهمیت الگوبرداری کودکان و نوجوانان از رفتارهای مناسب را دست‌کم نگیرید. فرزندتان حتی اگر به ظاهر بعضی از رفتارهایتان را نپذیرد، از شما تقلید می‌کند. پس اگر خودتان به حیوانات علاقه نشان نمی‌دهید و با آن‌ها مثل موجوداتی بی احساس رفتار می‌کنید و یا به علت ترس از حیوانات، آن‌ها را موجوداتی دوست‌نداشتنی می‌دانید، احتمال دارد فرزندتان هم تصور کند که بدرفتاری با حیوانات کاری درست یا دست‌کم عادی به شمار می‌آید.