دوازده تا پانزده‌ماهگی نوزاد

نکات کلیدی

• در دوازده تا پانزده‌ماهگی، اتفاقات زیادی در رشد کودک رخ می‌دهد.
• در این سن، کودک احتمالاً اولین قدم‌هایش را برخواهد داشت. زبان و احساسات و عواطف در او پخته‌تر می‌شود. کودکان نوپا دائماً در حال بررسی و کشف محیط اطراف هستند، و بسیاری اتفاقات دیگر.
• صحبت‌کردن و گوش‌دادن، کتاب‌خواندن، تحرک، بازی در فضای باز، تمرین مهارت‌های زندگی روزمره، و توجه مثبت به کودک همگی برای رشد او مفید است.

 

رشد کودک از دوازده تا پانزده‌ ماهگی

رفتار و بازی کودک

کودک نوپای شما وقت زیادی را صرف فهمیدن طرز کار اشیای مختلف و کارهایی که می‌شود با آنها انجام داد می‌کند. او با آجرک‌هایش برج درست می‌کند و بعد آن را خراب می‌کند، با پاستل و مداد شمعی خط‌خطی می‌کند، و مهره‌هایش را در سبد می‌اندازد. 

کودکان نوپا عاشق گشت‌وگذار و بررسی محیط هستند. اگر موقع حرکت در محیط و بررسی آن کنار او باشید، او احساس ایمنی می‌کند و برای امتحان‌کردن چیزهای جدید اعتمادبه‌نفس خواهد داشت.

احساسات کودک

این سن از نظر اجتماعی و عاطفی هم سن بسیار مهمی است. احتمالاً کم‌کم ببینید که او در کنار سایر کودکان مشغول بازی خواهد شد.

همچنین خیلی از اوقات متوجه نشانه‌های اضطراب جدایی در او می‌شوید. اما از طرف دیگر او کم‌کم با دیگران همدلی هم خواهد کرد، مثلاً وقتی کسی را در حال گریه می‌بیند چهره‌اش غمگین یا خلقش تنگ خواهد شد. همدلی یعنی درک این که دیگران احتمالاً چه احساسی دارند. همدلی یکی از اجزای مهم رابطه با دیگران است.

ارتباط برقرارکردن و حرف‌زدن کودک نوپا

در این سن، رشد زبانی کودکتان به سطح جدیدی از پختگی می‌رسد. او کم‌کم در غان و غون کردن‌هایش از کلمات واقعی استفاده می‌کند. او احتمالاً اسم اشیائی را که می‌شناسد می‌گوید، مثلاً می‌گوید توپ. اما ارتباط‌ برقرارکردن او هنوز کاملاً با کلمات نیست. او همچنان خیلی وقت ها با تولید اصوات مختلف، سر تکان‌دادن یا اشاره خواسته‌اش را به شما می‌گوید.

حرکت

فعال‌بودن بدن و استفاده از آن به پرورش ماهیچه‌های کودکتان که برای کارهایی مانند ایستادن، راه‌رفتن و دویدن نیاز است کمک می‌کند.

او در این دوره احتمالاً خواهد توانست بدون کمک شما یا گرفتن از اسباب و اثاثیه بایستد، و احتمالاً راه هم خواهد افتاد. مهارتش در راه‌رفتن که بهتر شود، احتمالاً شروع می‌کند از پله یا مبلمان بالا برود.

اگر کودکتان هنوز راه نیفتاده است، خودتان را خیلی نگران نکنید. بعضی از کودکان در دوره پانزده تا هیجده ماهگی راه می‌افتند.

در این سن کودکتان همچنین ممکن است:‌

• شما را بغل کند.
• وقتی اعضای بدن، اسباب‌بازی مورد علاقه یا افرادی که می‌شناسد را نام می‌برید با انگشتش به آنها اشاره کند.
• از یک فنجان نوشیدنی بنوشد (و البته احتمالاً مقداری از آن را هم بریزد!) و از قاشق استفاده کند.
• جملات امری ساده‌ای را اجرا کند، مثلاً «لطفاً اون آجرک رو بده به من.»
• وقتی لباس تنش می‌کنید سعی کند همکاری کند و مثلاً دست‌هایش را باز کند تا آستین لباسش را به او بپوشانید یا پایش را بالا بیاورد تا کفش پایش کنید.
• مدادشمعی‌اش را در دستش نگه دارد و وقتی خط کشیدن شما با مدادشمعی را می‌بیند سعی کند خودش هم خط بکشد.

 

برای رشد بهتر کودک پانزده‌ ماهه این کارها را انجام دهید!

چند کار ساده را که در این سن می‌توانید برای کمک به رشد کودک نوپایتان انجام دهید در ادامه بخوانید:

او را زیاد بغل کنید و ببوسید: همدلی و توجه مثبت شما برای رشد عاطفی کودکان مفید است. البته یادتان باشد که او هنوز در اول راه یادگیری درباره احساسات و عواطف و روابط با دیگران است.

بازی یکی از مهم‌ترین راه‌هایی است که کودکتان از آن طرز کار اشیاء و کارهای مختلف را یاد می‌گیرد، بنابراین برای بازی او در فضای خانه و نیز بازی در فضای باز وقت بگذارید. اسباب‌بازی‌ها و وسایلی که با آنها کارهای مختلفی می‌توان انجام داد، مثل آجرک، مهره، توپ، ظرف بستنی، جعبه مقوایی، برای بازی عالی هستند. البته او همچنان بازی‌هایی مثل دالَی‌بازی و بیا با هم کیک بپزیم را هم دوست دارد.

با کودکتان حرف بزنید: گفتن اسم چیزهایی که کودک در زندگی روزمره با آنها سروکار دارد و صحبت درباره آنها (مثل اعضای بدن، اسباب‌بازی‌ها و وسایل خانه مثل قاشق و صندلی) به رشد مهارت‌های مرتبط با زبان در او کمک می‌کند. ضمناً در این سن می‌توانید به بعضی ویژگی‌های اشیاء مثل رنگ و اندازه هم اشاره کنید، مثلاً به جای این که فقط بگویید «صندلی»، بگویید «صندلی قرمز»، «صندلی بزرگ»، یا حتی «صندلی خیلی بزرگ».

با گوش‌دادن به کودکتان و پاسخ‌دادن به او به پرورش مهارت‌های حرف‌زدن و ارتباط برقرار کردن در او کمک کنید. برای این کار می‌توانید چیزی را که او می‌گوید تکرار یا تأیید کنید. مثلاً اگر می‌گوید «ماما» بگویید «بعله، من مامانت‌ام». چنین کارهایی زمینه ایجاد مکالمه دوطرفه را فراهم می‌کند و ضمناً باعث می‌شود کودک احساس ارزشمندی و دوست‌داشته ‌شدن داشته باشد.

با کودکتان کتاب بخوانید: با کارهایی مثل کتاب‌خواندن، قصه‌گفتن، و شعر و آواز خواندن می‌توانید مهارت حرف‌زدن و تخیل کودکتان را پرورش دهید.

به تقویت مهارت‌های روزمره کودکتان مانند گرفتن قاشق، نوشیدن از لیوان و برداشتن کلاه از سر کمک کنید. این مهارت‌ها هم به پرورش ماهیچه‌های کوچک و هم ماهیچه‌های بزرگ کمک می‌کند. ضمناً او کم‌کم این توانایی را پیدا می‌کند که به کاری که دارد انجام می‌دهد فکر کند.

او را به حرکت‌کردن ترغیب کنید: این کار ورزیده‌شدن ماهیچه‌های کودک کمک او می‌کند. ورزیدگی ماهیچه برای ایستادن و راه‌رفتن اهمیت دارد. خانه را ایمن کنید تا کودک بتواند بدون آن که آسیب ببیند این طرف و آن طرف برود.

 

مادر یا پدر بودن کودک یک‌ ساله 

شما به عنوان مادر یا پدر همیشه در حال یادگرفتن هستید. هیچ اشکالی ندارد نسبت به دانشتان اعتماد به نفس داشته باشید. اما ضمناً اشکالی هم ندارد گاهی اعتراف کنید که نمی‌دانید و سؤال کنید یا کمک بگیرید.

وقتی همه هوش و حواستان دارد صرف مراقبت از نوزاد می‌شود شاید یادتان برود یا وقت نکنید از خودتان هم مراقبت کنید. اما مراقبت از خودتان چه از نظر جسمی، چه از نظر ذهنی و چه از نظر عاطفی، به رشد و بالندگی هر چه بهتر کودکتان هم کمک می‌کند.

گاهی ممکن است کلافه و ناراحت شوید یا احساس کنید کم آورده‌اید. اشکالی ندارد کمی به خودتان زمان دهید تا آرام‌تر شوید. در این مدت کودک را در جای امنی مانند گهواره‌اش بگذارید یا از شخص دیگری بخواهید مدتی او را نگه دارد. به اتاق دیگری بروید و نفس عمیق بکشید، یا به یکی از اعضای خانواده یا دوستتان زنگ بزنید و با او صحبت کنید تا حال و هوایتان عوض شود.

هیچ‌وقت کودک را نلرزانید. لرزش ممکن است باعث خونریزی در داخل مغز او و حتی آسیب دائمی به آن شود.

هیچ اشکالی ندارد کمک بگیرید. اگر احساس می‌کنید دربرابر مسؤولیت‌ها و مراقبت از کودکتان کم آورده‌اید، از خانواده، دوستان و یا آشنایانتان کمک بگیرید.

 

این نگرانی‌ها را جدی بگیرید!

اگر نگران مشکلات زیر هستید یا هر یک از آنها را در کودک دوازده تا پانزده‌ماهه دیدید به پرستار یا پزشک مراجعه کنید:

دیدن، شنیدن و ارتباط

• با شما ارتباط چشمی برقرار نمی‌کند، اجسام در حال حرکت را با نگاهش دنبال نمی‌کند، یا عنبیه چشم‌هایش بیشتر وقت‌ها در گوشه داخلی چشم یا گوشه خارجی آن قرار گرفته است. 
• به صداها توجهی نشان نمی‌دهد.
• وقتی اسمش را صدا می‌زنید واکنشی نشان نمی‌دهد.
• غان و غون نمی‌کند یا از تک‌کلمات معنادار در غان و غونش استفاده نمی‌کند.
• سعی نمی‌کند نیازش را به شما بفهماند.
• حرکات ارتباطی مانند دست تکان‌دادن یا اشاره‌کردن با انگشت انجام نمی‌دهد.

 

رفتار، بازی و احساسات

• به نظر نمی‌رسد که منظور شما را می‌فهمد.
• احساسات و عواطفش را نشان نمی‌دهد.

 

حرکت و مهارت‌های حرکتی کودک نوپا

• نمی‌تواند حتی با گرفتن دستش از شما یا اسباب و اثاث بایستد.
• از یکی از دست‌هایش خیلی بیشتر از دست دیگرش استفاده می‌کند.

 

علاوه بر موارد بالا، اگر متوجه شدید کودک مهارتی را که قبلاً داشته از دست داده است، به متخصص سلامت کودکان مراجعه کنید.

ضمناً اگر خود یا همسرتان نشانه‌هایی از افسردگی پس از زایمان در زنان و افسردگی پس از زایمان در مردان دارید لازم است به پرستار یا پزشک مراجعه کنید. نشانه‌های افسردگی پس از زایمان عبارت است از بی‌دلیل غمگین بودن یا گریه‌کردن، زودرنجی، کم‌شدن تاب و تحمل، احساس اضطراب و نگرانی شدید.

 

سرعت رشد کودکان مثل هم نیست. اگر نگران هستید که رشد کودکتان «طبیعی» است یا خیر، خوب است بدانید که «طبیعی» کلمه‌ای است که طیف گسترده‌ای دارد. اما اگر واقعاً احساس می‌کنید که مشکلی وجود دارد، با پرستار یا پزشک خانوادگی خود مشورت کنید.