چگونه با عادت‌های بد کودکان روبرو شویم؟

عادت‌های بد کودکان مثل مکیدن انگشت، دست‌کردن در بینی، جویدن ناخن و صدادرآوردن از گلو رفتارهایی هستند که گاهی ناآگاهانه و عادت‌گونه تکرار می‌شوند.

اغلب پدرومادرها در برابر عادت‌های رفتاری نامناسب فرزندانشان دو نگرانی عمده دارند:

نگرانی اول این است که منشأ این رفتار چیست و آیا فرزندشان در معرض تنش و اضطراب قرار گرفته و در واکنش به فشارهای عصبی چنین رفتارهایی می‌کند؟

و نگرانی دوم این است که چگونه باید با عادت‌های بد فرزندانشان مقابله کنند.

در این نوشتار، سعی داریم به این نگرانی‌ها بپردازیم. پس تا انتها مقاله همراه  دانابن باشید.

 

چند مثال از عادت‌های بد کودکان

• دخترم مدام گلویش را صاف می‌کند و این کارش مرا عصبانی می‌کند. به او گفته‌ام به این کارش توجه کند و جلویش را بگیرد، اما مؤثر واقع نشد.
• پسر من خیلی انگشتش را می‌مکد. با اینکه هفت‌ساله شده و بارها روش‌های مختلف تنبیه و تشویق را امتحان کرده‌ایم، هنوز این عادت بد را ترک نکرده و واقعاً موجب ناراحتی و عصبانیت من مخصوصاً در حضور دیگران می‌شود.»
• پسر پنج‌ساله‌ی من آن‌قدر گوشه‌ی ناخن‌هایش را با دندان کنده که سر همه‌ی انگشتانش زخم شده. بارها او را به خاطر این عادت بد تنبیه کرده‌ایم. هربار به او تذکر می‌دهیم. چند بار نوک انگشتانش را به پودر فلفل آغشته کردم، اما عادتش ادامه پیدا کرده و روز به روز بدتر شده.
• دخترم در حالی‌که مشغول تماشای تلویزیون است، شروع می‌کند به کندن مژه‌هایش. می‌فهمم این کار را بی‌اختیار و ناآگاهانه انجام می‌دهد و دوست ندارم حساسیت نشان دهم و کار را خراب‌تر کنم، اما نمی‌دانم چه واکنشی باید نشان دهم.

 

عادت‌های آزاردهنده یا بد چطور تقویت می‌شوند؟

اگر سعی کنید به فیل‌ها فکر نکنید چه اتفاقی رخ می‌دهد؟ بله! شما به فیل‌ها فکر می‌کنید! این در مورد عادت‌های بد کودکان نیز صادق است. هر چه بیشتر تذکر بدهید، نق بزنید و توجه کنید، عادت بدتر خواهد شد. 

صاف‌کردن گلو، جویدن ناخن و عادت‌های دیگری که ممکن است برای بزرگترها آزاردهنده باشد، معمولاً  کاملاً بی‌غرض آغاز می‌شوند و پس از آنکه بارها به فرزندتان تذكر می‌دهید که آن کار را نکند، قوت می‌گیرند. پدرومادرها نگران می‌شوند که رفتار فرزندشان نشانه‌ی این است که او تنش دارد و به همین دلیل بیشتر به او توجه می‌کنند. 

هر چه بیشتر به عادت‌های بد کودکان توجه شود، رفتارشان بیشتر تداوم خواهد یافت. کودکان عادت‌های بد را صورت نمی‌دهند تا توجه بزرگترها را به خود جلب و آن‌ها را سرگرم کنند، اما اگر بزرگترها شروع کنند، بچه‌ها دوست دارند بازی را ادامه دهند! شاید بد نباشد به مقاله بددهنی کودکان هم سری بزنید تا بیشتر با عادت‌های بد کودکان آشنا شوید.

چگونه با عادت‌های بد فرزندانمان روبه‌رو شویم؟

١. نادیده بگیریم

عادت بد را نادیده بگیریم و اجازه دهیم فرزندانمان خودشان درباره‌ی زمان ترک عادت‌های بدشان تصمیم بگیرند.

اگر ترک‌کردن اتاق کمک می‌کند که رفتار بد بچه‌ها را نادیده بگیریم، این کار را انجام دهیم.

۲. به آن‌ها بگوییم که درک می‌کنیم

به فرزندانمان بگوییم این را درک می‌کنیم که آن‌ها ممکن است نتوانند جلوی عادت خود را بگیرند، اما برای ما دشوار است که وقتی این‌طور رفتار می‌کنند، در کنارشان باشیم و اگر احساس ناراحتی کنیم مجبور می‌شویم مدتی به جای دیگری برویم.

٣. شخصیت آن‌ها را زیر سؤال نبریم

اگر فرزندانمان نگران عادت بدشان بودند و از ما کمک خواستند که آن را ترک کنند، به آن‌ها اطمینان بدهیم که همان‌طور که هستند دوستشان داریم و اگر پیشنهادی داریم، با آن‌ها در میان بگذاریم. 

برخی افراد عادتِ جویدن ناخن را با کوتاه‌کردن ناخن‌ها یا لاک‌زدن ترک می‌کنند. بچه‌هایی که مدام با خود پتو حمل می‌کنند می‌توانند از پدرومادرشان بخواهند که پتو را در جای خاصی بگذارند و موقعی از روز که دلشان می‌خواهد از آن استفاده کنند، در دسترسشان قرار دهند.

۴. بیان احساسات را به آن‌ها یاد بدهیم

فرزندانمان را تشویق کنیم احساسات خود را بیان کنند تا روش غیرمستقیمی باشد برای مقابله با تنش‌هایی که ممکن است با عادت بدشان در ارتباط باشد.

 

چطور از عادت‌های بد فرزندانمان پیشگیری کنیم؟

1. عوامل فیزیولوژیک را بررسی کنیم

صاف‌کردن گلو و عادت‌هایی که موجب ایجاد صدا می‌شود ممکن است به دلیل وضعیت جسمانی خاصی باشد. آزمایش و معاینه‌ی جسمانی کامل، بدون توجه صرف به گلو، مفيد خواهد بود.

٢. حساسیت به خرج ندهیم

اگر بچه‌ها ناخن‌هایشان را می‌جوند یا درگیر عادت‌های آزاردهنده‌ی دیگری هستند، به عادت‌هایشان به عنوان مشکل اشاره نکنیم یا غر نزنیم. احتمالاً عادت‌های بد بچه‌ها دوام نخواهد آورد؛ مگر آنکه ما با غرزدن و تذکرهای پی‌درپی آن را در مرکز توجه قرار دهیم.

۳. رفتارهای خصوصی را آموزش دهیم

به فرزندمان بگوییم که برخی از رفتارها خصوصی‌اند و بهتر است دور از دیگران انجام شوند چون ممکن است دیگران احساس ناراحتی کنند.

۴. انتظارهای خود را معقول و متعادل کنیم

انتظارهای بیش از اندازه و نامعقول ما برای داشتن عملکرد عالی فرزندمان در مدرسه و  کلاس موسیقی و ورزش به او فشار می‌آورد. از این انتظارها دست برداریم تا از ایجاد اضطراب که زمینه‌ساز عادت‌های آزاردهنده است، پیشگیری کنیم.

۵. علت را کشف کنیم

فراموش نکنیم ممکن است بچه‌ها فشارهایی را تجربه کنند که به ما ارتباطی نداشته باشد، از این رو نباید رفتار آن‌ها را به خودمان نسبت دهیم. 

سعی کنیم علت آنچه را آزارشان می‌دهد با گفت‌وگو، بازی، نمایش و سؤال‌کردن دریابیم. بهترین سؤال‌ها آن‌هایی هستند که به نظر احمقانه می‌رسند. فرزند ما، وقتی از او سؤال واقعاً احمقانه‌ای می‌کنیم، آنچه را حقیقتاً در جریان است به ما خواهد گفت. برای مثال اگر فرزندمان با جویدن ناخن به تنش واکنش نشان می‌دهد، می‌توانیم بپرسیم: «ناخن‌هایت را می‌جوی که دندان‌هایت را تمیز کنی؟» بیشتر بچه‌ها با تعجب به ما نگاه می‌کنند و دلیل واقعی کارشان را به ما می‌گویند.

 

بچه‌ها در این رابطه چه مهارت‌هایی می‌توانند یاد بگیرند؟

کودکان می‌فهمند که بد یا عصبی نیستند و فقط عادت‌های خاصی دارند که اگر دیگران آن‌ها را تحت فشار نگذارند می‌توانند به طور متفاوتی با آن‌ها مقابله کنند. 

آن‌ها می‌توانند درک کنند که وقتی دیگران از رفتار آن‌ها خوششان نمی‌آید، فقط باید آن رفتار را تغییر دهند، نه خودشان را.

 

دقت کنیم که:

بچه‌ها دوست دارند احساس خاص‌بودن و ارزشمندی کنند. ما دو راه داریم:

۱.می‌توانیم این پیام را با «دوست‌داشتن آن‌ها همان‌طور که هستند» و «گذراندن زمان با آن‌ها» به آنان بدهیم،

یا آن‌‌که با توجه بیش از اندازه از طریق غر‌زدن، سرزنش یا تلاش برای مهارکردن یکی از عادت‌هایشان به آن‌ها احساس مهم‌‌بودن بدهیم.

کودکان از هر دو روش توجه دریافت می‌کنند، اما ممکن است وقتی توجه منفی دریافت می‌کنند تصور کنند به آن‌ها علاقه نداریم و احساس مهم‌بودن نکنند. به این ترتیب آن‌ها اغلب به‌طور فزاینده‌ای گرفتار چرخه‌ی معیوب جلب توجه از روش‌های منفی می‌شوند.

۲.ترساندن بچه‌ها از مکیدن انگشتانشان با حرف‌هایی مثل «مجبور می‌شوی دستکش به دست کنی» یا «دهانت بدشکل خواهد شد»، بیشتر به روحشان آسیب وارد می‌کند تا اینکه باعث ترک عادتشان شود.

۳. اگر فرزندمان ناخن‌هایش را می‌جود یا عادت بد دیگری دارد که ناشی از تنش است، تحت فشار گذاشتن او برای دست‌برداشتن از آن رفتار موجب تنش بیشتر می‌شود. 

عشق بی‌قید‌و‌شرط و اعتماد‌داشتن به اینکه خودشان می‌توانند زندگی خود را اداره کنند، موجب کاهش تنش و افزایش تمایل آنان برای انتخاب‌های متفاوت می‌شود.

 

بتسی؛ دختری که عادت به تف‌کردن داشت

بتسی چهارساله دوست داشت تف کند. هر بار که کسی می‌گفت: «سلام بتسی»، او اخم می‌کرد و آماده می‌شد تا ابری از بزاق دهان خود را به روی شخص بپاشد. پدرومادر او از این کار دخترشان شرمنده بودند و نمی‌دانستند که این عادت «بد» چطور شروع شده است. آن‌ها، هر دو، افراد بسیار محترمی ‌بودند و اصلاً نمی‌دانستند که دخترشان چنین رفتار بی‌ادبانه و نفرت‌انگیزی را از کجا یاد گرفته است. تمام تلاش‌های آنان برای اینکه بتسی را وادار کنند از رفتار خود دست بردارد، بی‌نتیجه بود.

روزی آن‌ها دوستی را ملاقات کردند و وقتی بتسی اخم کرد تا تف کند، او با گشاده‌رویی لبخند زد و گفت: «بتسی، شرط می‌بندم که تو خیلی دوست داری تف کنی. بگذار به دستشویی برویم و هر دو تف کنیم. فکر می‌کنم خیلی سرگرم کننده باشد.»

پدرومادر بتسی با آمیزه‌ای از شرم و شگفتی مشاهده کردند که دوستشان دست بتسی را گرفت و هر دو به دستشویی رفتند. پس از چند دقیقه آن‌ها برگشتند و آن روز بتسی دست از تف‌کردن برداشت. 

پدرومادر بتسی دریافتند که برای مهار‌کردن رفتار دخترشان جنگ قدرت ایجاد کرده بودند. اینک آن‌ها یک حق انتخاب داشتند و می‌توانستند به او بگویند: «اگر می‌خواهی در دستشویی تف کنی اشکالی ندارد.» مدت زیادی طول نکشید که بتسی عادت خود را ترک کرد.

ما راهکار این داستان را به‌عنوان پیشنهاد مطرح نمی‌کنیم، اما نشان می‌دهد که چقدر فرزندان ما می‌توانند با طبیعت ویژه‌ی خود احساس خاص‌بودن کنند. آن‌ها نیاز دارند حق انتخاب داشته باشند و در انتخاب رفتارشان احساس خودمختاری کنند. وقتی تلاش می‌کنیم آن‌ها را مجبور کنیم طوری که ما می‌گوییم رفتار کنند یا عادتی را ترک کنند، با احساس خودمختاری آن‌ها وارد تقابل شده‌ایم و معمولاً انتخابشان این نیست که در این جنگ قدرت، تسلیم شوند!

فرزند شما چه عادت رفتاری آزاردهنده‌ای دارد؟ نظرات خودتان را زیر همین مقاله برای ما بنویسید.

 

منبع: کتاب انضباط مؤثر و کتاب تربیت سالم در خانه