چکار کنیم تا کودک یاد بگیرد اتاق نامرتب خودش را مرتب کند؟
یکی از مشکلات مشترک همه‌ی خانواده‌های فرزنددار ایجاد نظم و ترتیب در اتاق بچه‌هاست.
بسیاری از پدران و مادران حاضرند پاسخ این پرسش را که «چطور می‌توانند فرزندشان را راضی کنند تا اتاق خودش را مرتب نگه دارد» به قیمت بالایی از شما بخرند! اگر شما هم از این دسته پدرومادرها هستید، این مطلب را از دست ندهید. شاید دست‌کم به بخشی از پاسخ این پرسش برسید.
شکایت‌های پدرومادرها
- فرزندان من اتاق‌هایشان را تمیز نمی‌کنند. لباس‌های کثیفشان زیر تختشان است و خرده‌های غذا و ظرف‌های کثیف روی میزشان. اسباب‌بازی‌ها هم همه‌جا پخش است. هر چقدر هم غر بزنم یا شکایت کنم، باز هم به نظر نمی‌رسد آن‌ها بخواهند وضعیت اتاق‌هایشان را تغییر بدهند.
- من و دخترم تقریباً هر روز درباره‌ی تمیز کردن اتاقش بحث می‌کنیم. در نهایت، خودم مجبورم آنجا را جمع کنم، چون بی‌نظمی اصلاً برایش مهم نیست.
- من اگر یک هفته هم به اتاق پسرم کاری نداشته باشم، امکان ندارد به تمیزکردن آن فکر کند. حتی بطری‌های آب‌معدنی و آبمیوه‌ای را که در اتاقش خورده، همان‌جا روی زمین رها می‌کند. لباس‌هایش به تپه‌ای تبدیل شده و وقتی می‌خواهد به مهمانی برود، از من سراغ لباس تمیز را می‌گیرد. وقتی کسی می‌خواهد به خانه‌ی ما بیاید، چاره‌ای ندارم جز اینکه خودم اتاقش را تمیز کنم.
مشکلی به نام اتاق‌های نامرتّب
اتاق‌های به‌هم‌ریخته و تکالیف ناتمام دو شکایت عمده‌ای هستند که از پدرومادران می‌شنویم و اصلاً فرقی نمی‌کند که فرزند آن‌ها چندساله باشد.
این مشکلات در بسیاری از خانواده‌ها به میدان نبرد واقعی تبدیل می‌شود. بیشتر بچه‌ها اتاق شریکی دارند و این خود دلیل دیگری برای دعواست.
برخی خانواده‌ها از اینکه اجازه بدهند فرزندانشان اتاق‌های خود را هر طور که دوست دارند نگه دارند احساس ناراحتی می‌کنند. هر چند اگر ظاهر اتاق آن‌ها برای ما مهم باشد، می‌توان یک ظاهر مرتّب به اتاق‌های فرزندانمان داد.
کمک به فرزندانمان برای مرتب و تمیز کردن اتاق‌هایشان ارزشمند است و آن‌ها بسیاری از مهارت‌های مفید برای زندگی خود را از این فرآیند یاد خواهند گرفت. هرچند برای رسیدن به این هدف باید به سهم خود برای آموزش و نظارت مداوم وقت بگذاریم.
با فرزند بی‌نظم چه کار کنیم؟
١. همراهی
اگر فرزندمان خردسال است، باید به او کمک کنیم که اتاقش را تمیز و مرتب کند، چون این کار برای بچه‌های کوچک طاقت‌فرساست. می‌توانیم وسط اتاق بنشینیم و یک اسباب‌بازی برداریم و بگوییم: «نمی‌دانم این را کجا باید گذاشت. می‌توانی نشانم بدهی؟» تا وقتی فرزندمان اسباب‌بازی را سر جایش بگذارد، صبر می‌کنیم و دوباره وسیله‌ی دیگری را برمی‌داریم. این کار را باید دست‌کم هفته‌ای یک بار انجام دهیم.
۲. دورریختن کلکسیون زباله
بسیاری از کودکان، به‌ویژه در دوران پیش از دبستان و سال‌های نخست دبستان، بریده‌های کاغذ، تکه‌پارچه، سنگ‌های مختلف و از این قبیل گنجینه‌های دورریختنی را جمع‌آوری می‌کنند. اگر تحمل نگهداری این اشیا در خانه برایمان سخت است، بهتر است برای دور ریختن آن‌ها با خود کودک وارد گفت‌وگو نشویم و این اشیا را، وقتی فرزندمان خانه نیست، دور بریزیم. معمولاً کودکان کم‌سال، پیگیر اشیای دور‌ریخته‌شده نمی‌شوند و فقط دوباره شروع به جمع‌آوری آن‌ها می‌کنند. اما اگر فرزندمان اعتراض کرد به او کمک کنیم تا دوباره آن‌ها را جمع‌آوری کند. وقتی فرزندمان بزرگتر شد، لازم است به مجموعه‌هایی که جمع‌آوری می‌کند احترام بگذاریم و به آن‌ها دست نزنیم.
٣. ساماندهی اسباب‌بازی‌های بی‌استفاده
اگر بیش از اندازه برای فرزندمان اسباب‌بازی می‌خریم، پس خودمان بخشی از مشکل نامرتب‌شدن اتاق و مشکل نظم‌دادن به آن هستیم. البته این مشکل به‌آسانی حل‌شدنی است. به فرزندانمان پیشنهاد بدهیم که بعضی از اسباب‌بازی‌هایشان را انتخاب کنند و داخل یک کشو بگذارند و مدتی بعد، از آن‌ها استفاده کنند. یا می‌توانیم از آن‌ها بخواهیم اسباب‌بازی‌هایی را که دیگر از آن‌ها استفاده نمی‌کنند، مشخص کنند که بتوانیم آن‌ها را برای استفاده‌ی سایر کودکان به مراکز خیریه اهدا کنیم.
۴. باج‌دادن ممنوع!
به فرزندانمان بابت آنچه باید انجام دهند رشوه یا پاداش ندهیم. توجه و رسیدگی به اتاق شخصی وظیفه‌ی آنان برای کمک به خانواده است و نیازی نیست برای انجام‌دادن این کار جایزه دریافت کنند. نباید به آن‌ها بگوییم: «اگر به من قول بدهی که اتاقت را مرتّب نگه داری، برایت یک دست لباس جدید می‌خرم.» خرید را مشروط به قول‌ها نکنیم. همچنین نباید آن‌ها را تهدید کنیم که در صورت نامرتب‌بودن اتاقشان لباسی را که خریده‌ایم پس خواهیم گرفت. به مقاله اصول خرید با کودکان مراجعه کنید.
۵. آزادگذاشتن هم‌زمان با آموزش
برخی از پدرومادرها تصمیم می‌گیرند به‌هم‌ریختگی اتاق فرزندانشان را نادیده بگیرند. آن‌ها به فرزندانشان اجازه می‌دهند اتاق‌هایشان را هر طور که می‌خواهند نگه دارند، اما به آن‌ها کمک می‌کنند که راه‌هایی را برای تمیز نگه‌داشتن اتاق پیدا کنند.
۶. حق انتخاب
راهکار دیگر، دادن حق انتخاب به فرزندمان است: «دوست داری خودت اتاقت را تمیز کنی یا من این کار را انجام بدهم؟» او باید بداند در صورتی که ما اتاق را تمیز کنیم، ممکن است چیزهایی را که از نظرمان بی‌ارزش است دور بیندازیم یا وسایل را بر اساس تشخیص خودمان مرتب کنیم که ممکن است پیداکردنشان برای او سخت باشد.
حق انتخابِ دیگر می‌تواند این باشد: «می‌خواهی اتاقت را تمیز کنی یا با پول توجیبی خودت کسی را بیاوریم که اتاقت را تمیز کند؟»
در نظر داشته باشیم که لحن ما مشخص می‌کند که این حق انتخاب‌ها محترمانه ارائه شده یا دعوت به جدال است.
۷. نشست خانوادگی
یکی از چالش‌های کودکان برای مرتب نگه داشتن اتاقشان، استفاده از اتاق مشترک با خواهر و برادرهایشان است. به فرزندانمان که اتاق شریکی دارند و بر سر تقسیم مسئولیت اتاق‌هایشان با یکدیگر مشاجره می‌کنند پیشنهاد بدهیم تا مشکل خود را در نشست خانوادگی مطرح و حل کنند.
راهکارهای جدید برای پیشگیری از اتاق نامرتب کودکان
1. اجازه‌ی اعمال سلیقه
به فرزندانمان اجازه دهیم تا در چگونگی چیدمان و تزیین اتاق‌هایشان نظر بدهند. کودکان سلیقه‌های متفاوتی در رنگ‌آمیزی و تزیین اتاق دارند و مهم است که اتاقشان مطابق با نظر و سلیقه‌ی خودشان تزیین شود، نه بر اساس خواسته‌های ما. مطمئن شویم که آن‌ها قفسه و كمد کافی برای اسباب‌بازی‌ها و وسایلشان دارند.
۲. بیان نرم مقررات
برای کودکان دو تا ده‌ساله، در بیشتر مواقع گفتن جملاتی مثل «بهتر است این‌طور از اتاقت نگهداری کنی.» یا «تو می‌توانی اسباب‌بازی‌ها و وسایلت را جابه‌جا کنی، اما بعداً باید آن‌ها را به جای خودشان برگردانی.» راهگشاست. بعضی از بچه‌ها درخواست ما را، وقتی آن را بدون حساسیت بیان می‌کنیم، راحت‌تر می‌پذیرند.
در صورتی که لازم شد بیشتر به آن‌ها تذکر بدهید، سایر پیشنهادهای این بخش را امتحان کنید.
٣. برنامه‌ریزی مشارکتی و به‌کاربردن نشانه‌های غیرکلامی
در یک نشست خانوادگی، به همراه فرزندانمان برنامه‌ی روزانه‌ای برای تمیزکردن اتاق‌ها تنظیم کنیم. وادارکردن بچه‌ها به تمیزکردن اتاق‌هایشان پیش از صبحانه روش کارآمدی است. اگر فرزندمان فراموش کرد اتاقش را مرتب کند، برای یادآوری از نشانه‌ی غیرکلامی ساده‌ای استفاده کنیم؛ مثلاً بشقاب او را وارونه بگذاریم تا پیش از صرف صبحانه اتاقش را تمیز کند. اگر بچه‌ها در برنامه‌ریزی شرکت داشته باشند، در پیگیری و انجام‌دادن آن هم همکاری خواهند کرد. گاهی لازم است به انتظارمان از تمیزی و مرتب‌بودن تجدیدنظر کنیم و واقع‌گرا باشیم. اگر فرزندمان بعضی از وسایلش را زیر تخت پنهان کرد یا روی نامرتبی‌ها را با ملحفه پوشاند، سخت نگیریم.
۴. روز نظافت
هنگامی که فرزندانمان بزرگتر می‌شوند بهتر است یک روز از هفته را به تمیزکردن اتاق‌هایشان اختصاص دهیم. آن‌ها باید ظرف‌های کثیف را به آشپزخانه برگردانند، لباس‌های کثیفشان را در سبد لباس‌های کثیف بگذارند، اتاقشان را جارو بکشند، گردگیری کنند و ملحفه‌های تختشان را عوض کنند. تعیین مهلت از سوی ما بیشترین کارآمدی را دارد. برای مثال «اتاق باید پیش از شام سه‌شنبه تمیز شده باشد.» اگر حوصله‌ی تأکید بر زمان تعیین‌شده را نداریم، انتظار نداشته باشیم فرزندانمان هم حوصله‌ی تمیزکردن اتاق‌هایشان را داشته باشند.
۵. جداسازی لباس‌های فصل
دوبار در سال به همراه فرزندمان لباس‌های او را که دیگر مناسب فصل نیست، جدا کنیم و کنار بگذاریم. برای فرزندمان هم بهتر است لباس‌هایی که مناسب فصل نیست، کنار گذاشته شود، چون با این کار، او همواره با حجم کمتری از لباس روبه‌رو خواهد بود. به عبارت دیگر فقط لباس‌هایی در کشو و کمد اتاقش در دسترس اوست که مناسب فصل هستند. این باعث می‌شود هم بهتر و ساده‌تر بتواند آن‌ها را مرتب نگه دارد و هم در انتخاب لباس‌هایی که می‌خواهد بپوشد مشکل کمتری داشته باشد.
۶. معیارهای حداقلی
شاید بد نباشد درباره‌ی کمترین معیارهای تمیزی یک اتاق گفت‌وگو کنیم؛ به‌ویژه وقتی فرزندانمان بزرگتر می‌شوند. برای مثال ممکن است بگوییم: «من از این وضع راضی نیستم اما دوست دارم تا زمانی که کمترین معیارهایم را رعایت می‌کنی، اجازه دهم اتاقت را به شکلی که دوست داری نگه داری. معیارهای من این‌ها هستند: ظرف‌های کثیف را به آشپزخانه برگردانی، اتاقت را هفته‌ای یک بار جارو بکشی و ملحفه‌ها را هر هفته عوض کنی.»
بچه‌ها در این رابطه چه مهارت‌هایی می‌توانند یاد بگیرند؟
بچه‌ها می‌توانند یاد بگیرند که چگونه یک برنامه‌ی روزانه را اعمال کنند، در خانواده مشارکت داشته باشند و وسایلشان را مرتب و از آن‌ها مراقبت کنند و در کارهای خانوادگی همکاری داشته باشند. آن‌ها همچنین می‌توانند سلایق خود را کشف و فردیت خود را با چیدمان و تزیین اتاق‌هایشان ابراز کنند.
حواسمان باشد که:
1. ممکن است اتاق تمیز در اول فهرست اولویت‌های ما قرار داشته باشد، اما واقعیت این است که در آخر فهرست اولویت‌های فرزندمان جای دارد.
اگر تصمیم داریم این موضوع را به میدان نبرد تبدیل کنیم، باید بدانیم که ممکن است فرزندمان صرفاً برای پیروز‌شدن در این نبرد، اتاقش را به‌هم‌ریخته و نامرتب نگاه دارد. بسیاری از «بزرگسالان منظم»، زمانی «کودکانی نامنظم» بوده‌اند.
2. نگران این نباشیم که دوستانمان به اتاق فرزندانمان نگاه کنند و از خانه‌داری ما خرده بگیرند. دوستانمان می‌توانند تفاوت میان معیارهای ما و فرزندانمان را دریابند.
نمونه اتاق‌های یک خواهر و برادر:
کریستا و برادرش، تام، دوست داشتند اتاقشان را تزیین کنند. هر دو یا سه سال که می‌گذشت، سليقه‌ی آن‌ها کاملاً تغییر می‌کرد؛ از علاقه به سیرک و بچه‌گربه‌ها گرفته تا بازیکنان فوتبال و بازیگرهای سینما و ستارگان موسیقی.
گاهی هر سانتی‌متر مربع از سطح دیوار پوشیده از پوستر بود و گاهی دیوار با رنگ صورتی تند یا سیاه تزیین می‌شد. اتاق‌ها بازتابی از ویژگی‌های شخصیتی و علایق و سلایق منحصربهفرد آنان بود.
تام و کریستا در رنگ‌کردن اتاق‌های یکدیگر و تزیین آن به هم کمک می‌کردند. پوسترهایی که می‌خواستند به دیوار اتاقشان بزنند، در اول فهرست درخواست‌های آنان برای هدایای تولد و سال نو قرار داشت. آن‌ها ممکن بود بسته به موقعیت اثاثشان را جابه‌جا کنند و اتاقشان را به شکل دیگری نظم دهند. برخی سال‌ها اتاق‌ها کاملاً مرتّب و تمیز بود، برخی سال‌ها کاملاً نامرتّب و به‌هم‌ریخته. معمولاً دست کم یک علامت روی در هر اتاق آویزان بود که فضای ذهنی آن‌ها را نشان می‌داد: «وارد شوید.»، «وارد نشوید.» یا «مراقب باشید.»
این دو کودک تشویق می‌شدند تا خودشان باشند و به روش‌های منحصربهفرد، فردیت خود را ابراز کنند. آن‌ها خشنود بودند از اینکه فرصت داشتند خودشان را ابراز کنند. پدرومادر آن‌ها هم از مشاهده‌ی رشد جنبه‌ی جدیدی از شخصیت آنان لذت می‌بردند.
امیدواریم شما و فرزندانتان نیز این‌گونه باشید.
اتاق فرزند شما را چه کسی و چطور مرتب می‌کند؟ خوشحال می‌شویم که نظرات و پیشنهادات خود را زیر همین مقاله با دانابن به اشتراک بگذارید.
منبع: کتاب انضباط مؤثر و کتاب تربیت سالم در خانه
به این مطلب چه امتیازی می‌دهید؟
ارسال نظر
چکار کنیم تا کودک یاد بگیرد اتاق نامرتب خودش را مرتب کند؟
