اهمیت آموزش مهارت زندگی

برای اینکه بتوانیم زندگی خوب و موفقی داشته باشیم، باید مهارت‌ها و توانایی‌های مختلفی داشته باشیم؛ برای مثال باید بتوانیم استعداد‌ها و نقاط قوت خود را به‌خوبی بشناسیم و آن‌ها را پرورش دهیم، با دیگران ارتباط برقرار کنیم و روابط صمیمانه‌ای با آن‌ها داشته باشیم. همچنین باید بتوانیم احساسات، آرزوها و خواسته‌های خود را بیان کنیم، مسائلی را که در زندگی با آن‌ها مواجه می‌شویم حل کنیم، درست و سنجیده تصمیم‌گیری کنیم و وقتی دچار هیجان‌هایی مثل ترس، خجالت یا خشم شدیم، با آن‌ها کنار بیاییم و طوری ابرازشان کنیم که به خودمان و دیگران آسیبی وارد نشود. همه‌ی این‌ها مهارت‌هایی هستند که برای موفقیت در زندگی به آن‌ها نیاز داریم. به عبارت دیگر مهارت‌های زندگی عبارت‌اند از: توانایی رفتار سازگارانه و مثبت که به افراد کمک می‌کند به‌طور مؤثر با نیازها و مشکلات‌ روزمره‌ی خود برخورد کنند. 

مهارت‌های زندگی از همان ابتدا بخشی از مهارت‌های روانی- اجتماعی معرفی شده است، اما متأسفانه محور بسیاری از آموزش‌های مهارت‌های زندگی در کشور ما، آموزش آداب زندگی از جمله آداب معاشرت با دیگران است و این در حالی است که اگر به بچه‌ها مهارت ارتباطی را بیاموزیم، خودشان آداب معاشرت را نیز فرا خواهند گرفت. گاهی حتی مهارت‌های خانه‌داری یا انجام وظایف شخصی بهداشتی مثل مسواک‌زدن نیز با عنوان مهارت‌های زندگی آموزش داده می‌شود در صورتی‌که موضوع مهارت‌های زندگی بسیار عمیق‌تر، پایه‌ای‌تر و تأثیرگذارتر است. در ادامه، به تعریف دقیق و درست مهارت‌های زندگی خواهیم پرداخت.

«سازمان بهداشت جهانی» که به اختصار WHO خوانده می‌شود، یکی از زیرمجموعه‌های تخصصی «سازمان ملل متحد» است که به وضعیت سلامت عمومی در سطح جهان توجه دارد. 

بر اساس تعریف این سازمان، افرادی از نظر روانی «سالم» محسوب می‌شوند که به‌خوبی با زندگی و مشکلات و تغییرات آن کنار بیایند، فراز و نشیب آن را در کنترل داشته باشند، مسئولیت‌پذیر باشند، با دیگران ارتباط خوب و مناسب برقرار کنند و به فعالیت‌های مفید بپردازند. 

سلامتی روان هر فرد زندگی روزمره، روابط و سلامت جسمی او ‌را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. سلامتی روان در هر مرحله از زندگی، از کودکی و نوجوانی تا بزرگسالی، اهمیت بسیار دارد و تعیین‌کننده‌ی میزان رضایت و شادی افراد است.  

سازمان بهداشت جهانی برای به حداقل‌رساندن آسیب‌ها برنامه‌های ویژه‌ای را تهیه و تدوین می‌کند تا در تمام کشورهای جهان به اجرا درآیند و سطح بهداشت و روان را بالا ببرند. این برنامه‌ها به افراد آموزش می‌دهند که چگونه از خود مراقبت کنند. آموزش مهارت‌های زندگی نیز یکی از این برنامه‌هاست. در این برنامه، افراد می‌آموزند که از نظر فردی و اجتماعی رفتار بهتری داشته باشند و روابط مؤثرتری با دیگران برقرار کنند.

 

مهارت چیست؟

مهارت یعنی توانایی لازم برای درست انجام‌دادن یک کار. مثلاً مهارت رانندگی یعنی فردی با آموزش و تمرین یاد بگیرد که چگونه اتومبیل براند. او نه‌تنها قوانین راهنمایی و رانندگی را آموخته، با طرز کار اتومبیل نیز آشنا شده و با تمرین زیاد، چگونگی هدایت آن را فرا گرفته است و با استفاده از این مهارت می‌تواند در خیابان‌های شلوغ و پرترافیک و جاده‌های پر‌پیچ‌و‌خم با تسلط کافی و بدون برخورد با دیگران رانندگی کند. داشتن مهارت در زمینه‌های دیگر مانند آشپزی‌، نقاشی و جوشکاری هم به همین معنی و مفهوم است. 

 

تعریف مهارت زندگی 

آیا تا‌به‌حال فکر کرده‌اید که برای داشتن یک زندگی خوب و موفقیت‌آمیز به چه توانایی‌ها و مهارت‌هایی نیاز دارید و این مهارت‌ها را چگونه، کی و کجا می‌توانید فرا بگیرید؟ 

 سازمان بهداشت جهانی ده مهارت اصلی را به عنوان مهارت‌های زندگی معرفی کرده است که عبارت‌اند از:

مهارت خودآگاهی:

 شناخت خودمان، ویژگی‌هایمان‌، نقاط قوت و ضعفمان و آن چیزهایی که دوست داریم و دوست نداریم خودآگاهی نام دارد. رشد خودآگاهی می‌تواند به ما کمک کند که احساسات و هیجان‌هایمان را بشناسیم. همچنین غالباً خودآگاهی پیشرفتی برای برقراری ارتباط مؤثر و ارتباطات بین فردی و افزایش همدلی با دیگران است. 

مهارت همدلی: 

همدلی توانایی تصور موقعیتی است که دیگران در آن قرار گرفته‌اند و ممکن است برای ما آشنا نباشد. همدلی به ما کمک می‌کند افرادی را که خیلی با ما تفاوت دارند بهتر درک کنیم. این موضوع ممکن است باعث بهبود روابط اجتماعی مثلاً در موقعیتی با تفاوت‌های فرهنگی و یا قومی شود. فردی که مهارت همدلی را آموخته باشد، می‌تواند خودش را جای دیگران بگذارد و  موقعیت را از دید او ببیند. یا مثلاً از خود بپرسد «اگر من در موقعیت او بودم، چه احساسی داشتم؟»

مهارت روابط بین فردی: 

این مهارت به ما کمک می‌کند تا با روش‌های درست و مؤثر با مردمی که باید با آن‌ها در تعامل باشیم، ارتباط برقرار کنیم. مهارت روابط بین فردی به معنای توانایی ایجاد و حفظ روابط دوستانه‌ای است که می‌تواند اهمیت فراوانی در زندگی اجتماعی ما داشته باشد و همچنین حفظ روابط خوب با اعضای خانواده که منبع مهمی از حمایت اجتماعی است. دیگر مهارت‌های ارتباط بین فردی نیز به معنای توانایی خاتمه‌دادن به رابطه‌های غیرسازنده است.

مهارت ارتباط مؤثر: 

ارتباط مؤثر به این معنی است که ما بتوانیم به شیوه‌ی کلامی و غیرکلامی و روش‌هایی متناسب با فرهنگ‌ها و موقعیت‌های مختلف، خودمان را ابراز کنیم و توانایی بیان عقاید، تمایلات، نیازها و هراس‌های خود را داشته باشیم.

مهارت مدیریت استرس:

 مدیریت استرس یعنی تشخیص منابع نگرانی در زندگی خود و آگاهی از اثری که بر ما می‌گذارند. همچنین به‌کارگیری روش‌هایی که کمک می‌کند تا اضطرابمان را کنترل کنیم یا بنا بر تعریف دیگر یاد بگیریم چطور آرام باشیم تا تنش‌هایی که به دلیل نگرانی‌‌های اجتناب‌ناپذیر بر ما وارد می‌شود، سلامتی ما را به خطر نیندازد.

مهارت مدیریت هیجان: 

مدیریت هیجان شامل شناخت هیجان‌های خود و دیگران، آگاهی از اثر هیجان‌ها بر رفتار و همچنین توانایی نشان‌دادن واکنش مناسب به هیجان‌هاست. اگر به هیجان‌های شدید مانند خشم یا غم واکنش مناسب نشان ندهیم، ممکن است به سلامتی ما آسیب وارد کنند.

مهارت حل مسئله:

 مهارت حل مسئله کمک می‌کند که با مشکلات زندگی به‌طور سازنده برخورد کنیم. مشکلات بزرگی که حل‌نشده رها می‌شوند، ممکن است زمینه‌ساز فشارهای روانی همراه با تنش جسمانی باشند.
 

مهارت تصمیم‌گیری: 

مهارت تصمیم‌گیری به ما کمک می‌کند تصمیمات سنجیده و سازنده‌ای بگیریم. این مهارت موقعی می‌تواند به سلامت ما کمک کند که در مورد رفتارهای مرتبط با سلامتی فعالانه تصمیم‌گیری کنیم یعنی گزینه‌های مختلف را ارزیابی کنیم و از تأثیر و پیامد تصمیم‌های مختلف آگاه باشیم.

مهارت تفکر خلاقانه: 

تفکر خلاقانه به تصمیم‌گیری و حل مسئله کمک می‌کند، به این ترتیب که می‌توانیم گزینه‌های موجود و پیامدهای احتمالی انجام‌دادن یا ندادن عملی را بسنجیم. اگر به مهارت تفکر خلاقانه مجهز باشیم، حتی اگر مشکلی وجود نداشته باشد یا نیازی به تصمیم‌گیری نباشد‌، می‌توانیم به موقعیت‌های روزمره‌ و عادی زندگی‌مان واکنشی سازگارانه و منعطف نشان دهیم.

مهارت تفکر انتقادی: 

تفکر انتقادی توانایی تحلیل عاقلانه‌ی اطلاعات و تجربه‌ها است. فرایندی است که درستی، دقت و ارزش اطلاعات را بررسی می‌کند و برای قضاوت و نتیجه‌گیری به دنبال دلیل، شاهد و مدرک می‌گردد. این مهارت به معنای عیب‌جویی و ایرادگرفتن نیست، بلکه بدین معنی است که هر حرف و مطلبی را بدون فکر قبول نکنیم و درستی آن را بررسی کنیم.

 

خوراکی‌های کلیدی

 از نظر روان‌شناسان آموزش مهارت‌های زندگی به کودکان پس از تأمین نیازهای اولیه‌ی کودک، بالاترین اولویت را دارد، بنابراین لازم است که در جایگاه پدر یا مادر این مهارت‌ها را بشناسیم و آن‌ها را به فرزندانمان آموزش دهیم.

 همچنان با دانابن همراه باشید... 

 

منبع: مهارت‌های زندگی،تألیف پرتو سیف‌الهی.